Miasto Ruda Śląska podpisało umowę na realizację kolejnego etapu rewitalizacji zabytkowego kompleksu szybu „Franciszek”, kontynuując proces przekształcania dawnego terenu przemysłowego w przestrzeń przyjazną mieszkańcom. Inwestycję o wartości blisko 15 mln zł zrealizuje Przedsiębiorstwo Budowlano‑Produkcyjne ŁĘGPRZEM Sp. z o.o., a zakończenie prac przewidziano na koniec 2027 roku. To następny krok w przywracaniu świetności jednemu z najcenniejszych obiektów poprzemysłowych w mieście.
Zakres prac obejmuje gruntowną modernizację trzech zdegradowanych budynków: nadszybia z wieżą wyciągową, maszynowni oraz pozostałości po kotłowni z kominem. Wszystkie te obiekty, będące częścią historycznego szybu „Franciszek”, zyskają nowe funkcje społeczne i mieszkaniowe. – W ich wnętrzach powstanie m.in. 8 mieszkań wspomaganych, przeznaczonych dla osób starszych, przewlekle chorych oraz osób z niepełnosprawnościami – informuje wiceprezydent Aleksandra Skowronek. – Mieszkania będą wyposażone we wszelkie niezbędne instalacje oraz umeblowane w sposób umożliwiający korzystanie z nich. Najmniejszy z lokali ma metraż 39 m2, największy 57 – dodaje.
W ramach inwestycji odnowiona zostanie również przestrzeń pomiędzy budynkami, która ma stać się miejscem spotkań i integracji mieszkańców. Zaplanowano utworzenie wielofunkcyjnej świetlicy oraz strefy rekreacji, a także wykonanie nowej drogi dojazdowej, terenów utwardzonych, zieleni i infrastruktury technicznej. Miejski Konserwator Zabytków, Marta Lip‑Kornatka, zwraca uwagę na szczególny charakter prac: – W ramach inwestycji odtworzona zostanie część budynku nadszybia, która uległa degradacji. Rekonstrukcja zostanie przeprowadzona na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych. Przeprowadzone zostaną również prace konserwatorskie budynków.
Całe przedsięwzięcie wpisuje się w szeroko zakrojone działania miasta na rzecz rewitalizacji terenów poprzemysłowych oraz rozwoju usług społecznych wspierających osoby wymagające pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Na realizację projektu Ruda Śląska pozyskała ponad 21,6 mln zł dofinansowania unijnego, co znacząco wzmacnia możliwości prowadzenia dalszych działań w tym obszarze.
W listopadzie ubiegłego roku, w ramach modernizacji zabudowań budynku dawnej straży pożarnej funkcjonującej przy szybie „Franciszek” oddano klucze do siedmiu mieszkań komunalnych. Rewitalizacja tej części kompleksu kosztowała ponad 6,8 mln zł i sfinansowano ją w znacznej części z Rządowego Funduszu Polski Ład. Wcześniej, w maju 2025 roku, w pomieszczeniach dawnej administracji obiektu otwarte zostało Lokalne Centrum Tradycji. Koszt modernizacji wyniósł prawie 3 mln zł.
Przypomnijmy, że „Franciszek” został wydrążony w 1857 r. jako szyb wydobywczy i przez przeszło pół wieku pełnił tę funkcję. Powstał na terenie pierwszej rudzkiej kopalni węgla kamiennego, czyli kopalni „Brandenburg”. Kopalnia ta zaczęła funkcjonować w 1770 roku, ale nadanie pola do eksploatacji nastąpiła już w 1752 roku. Była ona więc najstarszą kopalnią na Górnym Śląsku. W drugiej połowie XIX w. „Franciszek” był jednym z trzech jej głównych szybów wydobywczych.
Nie zachowały się wszystkie budynki tworzące zespół zabudowy, ale do dziś można podziwiać usytuowaną w środkowej części kompleksu 22-metrową, dwupodziałową wieżę wyciągową, budynki nadszybia, kotłowni, straży pożarnej z ozdobnymi elewacjami, administracji, rozdzielni oraz stacji ratowniczej. Większość zabudowań powstała w drugiej połowie XIX w., a reszta na początku XX w. Nie zachowały się dane dotyczące autora pierwszych powstałych na tym terenie obiektów. Od 1907 roku kolejne zabudowania były projektowane przez Hansa von Poellnitz, architekta i kierownika zarządu budów w koncernie Ballestremów. Do dziś stanowią jeden z najpiękniejszych i najstarszych zabytków przemysłowych na terenie miasta. Od 1984 r. szyb „Franciszek” figuruje w rejestrze zabytków nieruchomych województwa śląskiego.
Miasto weszło w posiadanie obiektu w kwietniu 2024 roku, kiedy to Spółka Restrukturyzacji Kopalń przekazała w ramach darowizny grunt o powierzchni prawie 11,5 tys. m² oraz znajdujące się na nim zabudowania, m.in. budynku maszyny wyciągowej, przybudówki, budynku szybu i wieży szybowej.
(w)
Foto. UM Ruda Śląska
Przepiękne miejsce. Oby więcej takich miejsce dostało drugie życie.